BOYABAT AĞZI

Boyabat ağzında Türkçe Dilbilgisi kurallarından farklı olan kullanımlar vardır. Bu kullanımların sadece Boyabat ağzına ait olduğu iddiasında değiliz. Biz sadece buraya Boyabat’ta kullanılan ağzın özelliklerini alıyoruz.

A. NAZAL N (NG) KULLANIMI

Boyabat Ağzında “Nazal N” denilen “burun N”si çokça kullanılır. Bu kullanım Anadolu’nun birçok yerinde mevcuttur. Bu ses dilin arka tarafının damağın arka tarafına değdirilmesi ve dilin üst ön dişlere yakın bir yerde dişlere değmeden durması ile çıkar. Bugünkü kullanımda en yakın ses tanımı N ve G seslerinin aynı anda çıkarılmaya çalışılmasıyla oluşur. Bunun için biz bu kullanımı kelime içinde (ng) şeklinde ifade edeceğiz. Nazal N Boyabat ağzında oldukça yaygın olarak kullanılır.

Sa(ng)sak                                Görrdü(ng) mü?

A(ng)şa (Ayşe)                       Dö(ng)gel

Do(ng)mak                               İ(ng)eze

Dursu(ng)                                So(ng)ül

Da(ng)alak

B. FİİLLERİN KULLANIMINDAKİ FARKLILIKLAR

1. Tekil şahıs çekiminde II. Tekil şahıs eki kullanılır ve karışıklığın giderilmesi için de I. Tekil şahsın kullanımında mutlaka “ben” şahıs zamiri getirilir:

Ben geliyon

Ben yazıyon

Ben düşünüyon

Ben biliyon

2. II. Tekil ve çoğul şahıslar –isimler dahil-  “nazal n ile” ifade edilir:

Sen gidiyo(ng) mu?

Siz biliyo(ng)uz mu?

Sen biliyo(ng)

Siz biliyo(ng)uz

Seni(ng) gözü(ng)

Sizi(ng) gözü(ng)üz

Seni(ng)  eli(ng)

Sizi(ng) eli(ng)iz

3. Zaman eklerinin son sesleri değişikliğe uğrar:

Şimdiki zaman:

Geliyorum yerine geliyon

Geliyorsun yerine geliyo(ng)

Geliyor yerine geliyo

Geliyoruz yerine geliyoz

Geliyorsunuz yerine gelyo(ng)uz

Geliyorlar yerine geliyola

Gelecek zaman :

Gideceğim yerine Gidecen

Gideceksin yerine Gidece(ng)

Gideceğiz yerine Gidecez

Gideceksiniz yerine Gidece(ng)iz

Geniş zaman çekiminde birinci hecede dar yuvarlak  ünlü olsa da ikinci Hecede mutlaka düz geniş ünlüsü olan  “a” lı şekil kullanılır:

Vururum yerine vurarın

Vurursun yerine vurarsı(ng)

Dururum yerine durarım

Durarsın yerine durarsı(ng)

4. “Götürmek”  ve “Getirmek” fiilleri İstanbul ağzının tersine  kullanılır. İstanbul ağzında git- fiilinden türetilen “götür-“ fiili, ayrılan, giden eşyalar için; Yine “gel-“ fiilinden türetilen “getir-“ fiili, gelen eşyalar için kullanılır. Boyabat ağzında ise giden eşyalar için “getir-“,  gelen eşyalar için “götür –“  fiili kullanılır.

Götü çabuk onu buraya

Şu masayı buraya götü(ng) (getirin)

Paketi amcana getü

Sofrayı  oraya götür

C. KELİME KULLANIM FARKLARI

1. Kelimelerde ses değişimi olur. Boyabat ağzında, kelime başlarında ve ortalarında görülen g ve d’nin k ve t’ye  dönüşümü çoğunlukla görülmez:

Garga                               Gavurga                         Guzeren

Gazık                                Geçi                                Gırmak

Angara                            Guş                                 Gavun

Gaçmak                           Gomşu                             Darak

Dırnak                             Duz                                 Durna

Dutmak                           Depe                              Datmak

Dörpülemek                    Daramak                        Dırmanmak

Daşmak

Bazı kelimelerde ise görülmez:

Küllük                               Tas

Kütük                              Toz

Kedi                                Top

Tabak                            Tüy

Kelebek                        Terli

Kibir                              Kibar

2. Kelime kısaltmaları yapılır:

Gı (Kız)

Dükkan veya tikan (Dükkan)

Vi (Ver)

Nası  (Nasıl)

İrbam veya İbram (İbrahim)

Mamut (Mahmut)

Memet (Mehmet)

Hadi (Haydi)

Oraya vadı (Vardı)

3. Tezlik fiili olan “iver”, “ivi” şeklinde ifade edilir. Bunun sebebi “-ver” fiilinin                    “-vi”şeklinde kullanılmasıdır.

Yapıvi (Yapıver)

Dakıvisa(ng)a (Takıversene)

Gidivi (Gidiver)

Götüreceğiz (Götürevereceğiz)

Bakıvi (Bakıver)

Alıviriyin (Alıvereyim)

4. Bazı kelimelerin kullanımında kelimeler eski Türkçe’deki kullanım gibidir veya ses düşmeleri ve yuvarlaklaşmalar sonucu değişir:

Yarpak (Yaprak)                             Barnak (Parmak)

Kerme (Kemre)                              Zabah (Sabah)

Zalata (Salata) Zebze (Sebze)

Zoba (Soba)                                    Zopa (Sopa)

Zerhoş (Sarhoş)                             Zabısı (Sahibi)

Tikan veya Dükan (Dükkan)           Tiken (Diken)

Fişne (Vişne)                                  Furdu (Vurdu)

Fursuz (Hırsız)                               Gurbo (Kurbağa)

Buzo (Buzağı)                                Tosbo (Kaplumbağa)

Cuğara veya Cigara (Sigara)        Vurdumuyun(Vurduğunda)

Aldımıyın (Aldığında)                     Durgutmak (Durdurmak)

Nebiyin?  (Ne bileyim?)                  İrbam (İbrahim)

Sa(ng)sak (Sakasağan)                Selbes (Serbest)

Daynak (Deynek)                          Üykü (Uyku)

Hökümet (Hükümet)                     Tecir (Tacir)

Kükner (Köknar)                           Mutvak  (Mutfak)

Çızık (Çizik)                                   Pavruka (Fabrika)

Panga (Banka)                             Hırtlak (Gırtlak)

5. Bazı kelimelerin kullanımında kelimeler eski Türkçe’deki kullanım gibidir veya ses düşmeleri ve yuvarlaklaşmalar sonucu değişir:

Geldük (Geldik)                             Çeküç (Çekiç)

Çaruk (Çarık)                               Dilük (Dilik)

Yapduk (Yaptık)                          Silük (Silik)

Dargun (Dargın)                          Depük (Tepik)

Yatuk (Yatık)                               Gaşuk (Kaşık)

Yapduk (Yaptık)                          Dipçük (Dipçik)

6. Bazı harflerin başında gerçekleşen ses türemeleri diğer ağızlarda olduğu gibi yapılır: